Mâm ngũ quả ngày Tết là một phần văn hóa độc đáo, mang ý nghĩa sâu sắc của con người Việt Nam. Tuy nhiên, cách chọn lựa trái cây và cách trưng bày mâm ngũ quả có thể khác nhau tùy thuộc vào từng vùng miền. Hãy cùng Replus khám phá ý nghĩa và cách trưng bày mâm ngũ quả ở 3 miền đất nước chúng ta nhé!
Mâm ngũ quả ngày Tết là gì?
Mâm ngũ quả ngày Tết là một khái niệm chỉ mâm hoa quả gồm 5 loại trái cây khác nhau, thường được bày trí vào dịp Tết Nguyên Đán của người Việt. Mâm ngũ quả thường được đặt trên bàn thờ tổ tiên hoặc bàn tiếp khách.
Các loại quả trong mâm ngũ quả không chỉ có màu sắc đặc trưng mà còn mang ý nghĩa thể hiện ước vọng của gia chủ qua tên gọi của chúng. Việc bày biện mâm ngũ quả trong ngày Tết chứa đựng nhiều giá trị tâm linh và phong tục truyền thống từ xa xưa.
Mâm ngũ quả có nguồn gốc từ lễ Vu Lan trong đạo Phật. Hình ảnh mâm ngũ quả, hay còn gọi là “trái cây 5 màu,” được nhắc đến trong kinh Vu Lan Bồn (Ullambana Sutra). Theo quan niệm Phật giáo, “trái cây 5 màu” tượng trưng cho “ngũ thiện căn”: tín căn (lòng tin), tấn căn (ý chí kiên cường), niệm căn (sự ghi nhớ), định căn (tâm không loạn), và huệ căn (sự sáng suốt).
Theo PGS.TS Nguyễn Huy Thiệu – PGĐ Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, sở dĩ là 5 loại quả bởi vì đó là ngũ hành, ứng với sinh mệnh con người. Số 5 là số lẻ, thuộc dương, tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở và phát triển.
Đối người Việt Nam, số 5 còn biểu tượng cho mong ước “ngũ phúc lâm môn” – đón 5 điều phúc vào nhà:
- Phú quý – giàu có, sung túc;
- Trường thọ – sống lâu trăm tuổi;
- Khang ninh – khỏe mạnh, an yên;
- Hảo đức – nhân từ, lương thiện;
- Thiện chung – may mắn, không đau khổ về thể chất hay tinh thần.
Mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Bắc
Đối với người dân Bắc Bộ, mâm ngũ quả ngày Tết thường phải có các loại trái cây tuân theo thuyết ngũ hành trong văn hóa phương Đông. Do đó, những loại quả được chọn sẽ được gia chủ phối theo 5 màu: Kim (màu trắng), Mộc (màu xanh), Thủy (màu đen), Hỏa (màu đỏ), Thổ (màu vàng).
Mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc đúng chuẩn sẽ có đầy đủ các loại trái cây như bưởi, chuối xanh, quả phật thủ, hồng, ớt, sung, quất cảnh, dứa,… với màu sắc rực rỡ nhưng lại được kết hợp hài hòa.
- Chuối phải là chuối xanh, tượng trưng cho cho mệnh Mộc, mang ý nghĩa như bàn tay to lớn che chở, đem lại sự bình an, đùm bọc và gắn kết. Nải chuối xanh được để dưới cùng trong mâm, nâng đỡ các loại quả khác.
- Bưởi vàng tượng trưng cho tiền tài, sự giàu có, gia chủ gặp nhiều may mắn.
- Phật thủ là biểu tượng của bàn tay phật, ôm ấp và bảo bọc gia chủ tránh khỏi những điều xấu, mang lại may mắn, thuận lợi, như ý. Phật thủ cũng giúp lưu giữ thần, Phật và ông bà tổ tiên để phù hộ cho gia đình.
- Quất cảnh, ớt đỏ hay quả hồng được bày trí xung quanh để tăng sắc đỏ, sắc vàng rực rỡ cho mâm ngũ quả. Các loại quả này cũng biểu tượng cho sự may mắn và thành đạt.
- Quả thơm có hương thơm đặc trưng, thể hiện mong ước của về một năm mới an lành, thơm tho. Những chồi tươi tốt trên đầu mỗi quả thơm mang thêm ý nghĩa của sự phát triển mạnh mẽ trong làm ăn, hay ngụ ý mong muốn con cháu đầy nhà.
Mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Trung
Miền Trung nước ta mỗi năm thường gặp bão lũ, hạn hán và nhiều thiên tai nên tại đây, trái cây không được đa dạng và phong phú như những khu vực khác. Chính vì vậy, mâm ngũ quả ngày Tết của đồng bào miền Trung thường khá đơn giản và là sự kết hợp của hai miền Bắc – Nam. Những loại trái cây ngày Tết thường là cây nhà lá vườn, trái mùa nào thì sử dụng màu nấy, miễn là gia chủ thành tâm.
Mâm ngũ quả ngày Tết thường có trong những gia định miền Trung gồm có:
- Cam – Khả năng chuyển đổi từ chua sang ngọt của cam tượng trưng cho những chuyển biến tích cực trong cuộc sống. Quả cam có hình dạng tròn xoe, tượng trưng cho sự viên mãn. Phần ruột mọng nước còn thể hiện sự may mắn.
- Dừa – Dừa hay “vừa” có nghĩa không thiếu, mang ý nghĩa đủ đầy;
- Chuối – Sự che chở, đùm bọc và gắn kết;
- Xoài – Cầu mong cho cho sự tiêu xài vừa đủ, không túng thiếu;
- Đu đủ – Thịnh vượng, đủ đầy;
- Quýt – Sự rực rỡ, thành công, thành đạt trong năm mới
- Thanh long – Rồng mây gặp hội, rồng bay phượng múa, phát tài phát lộc.
Mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Nam
Người miền Nam thường rất quan trọng việc ăn uống và trang trí mâm ngũ quả. Người dân miền Nam thường chỉn chu, cẩn trọng khi chọn hoa quả và tránh những loại quả có phát âm không tốt như lê (lê lết, không thành công nổi), chuối (chúi nhủi, thất bại), quýt (quýt làm cam chịu), táo – người ở đây thường gọi là quả “bom”, sầu riêng – sầu não, u sầu…
Người miền Nam không chú ý nhiều tới màu sắc mà thường chọn quả theo cách đọc tên. Theo Tiến sĩ sử học Nguyễn Nhã, mâm ngũ quả của người dân Nam Bộ sẽ gồm những quả tương ứng với cách phát âm “cầu vừa đủ xài sung” và có thể thêm trái thơm để thể hiện sự vững chắc, mong muốn con cháu đầy nhà.
Với mong muốn một năm tài lộc, sung túc, người miền Nam thường bày mâm ngũ quả ngày Tết cầu, dừa, đủ, xoài với các loại quả phổ biến như:
- Mãng cầu – cầu mong những điều tốt đẹp luôn đến;
- Sung – sung túc, sung sướng, hạnh phúc;
- Dừa – nghe tương tự như vừa, vừa đủ, không nhất thiết phải dư, vừa đủ cũng đã hạnh phúc;
- Đu đủ – đủ đầy hạnh phúc;
- Xoài – cách đọc na ná với “xài” với ý nghĩa cả năm xài không thiếu thốn;
Ngoài ra, mâm ngũ quả ngày Tết của miền Nam thường có thêm cặp dưa hấu. Hình dạng tròn đầy của dưa hấu tượng trưng cho sự hòa thuận, sự đoàn kết trong gia đình và cộng đồng. Ngoài xanh trong đỏ mọng, dưa hấu còn thể hiện sự ngọt ngào, đại diện cho sự thịnh vượng và hạnh phúc.
Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết đẹp mắt
Tùy vào từng vùng miền mà mâm ngũ quả cũng có sự khác nhau. Nhìn chung, để làm được mâm ngũ quả ngày Tết đẹp và ý nghĩa không quá khó, cái chính là bạn phải chọn những quả đẹp, còn xanh để bày trang trí.
Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc
Trong mâm ngũ quả ngày Tết của người dân miền Bắc, lúc nào nải chuối xanh cũng được xếp dưới cùng giống như một bàn tay nâng đỡ, che chở và bao bọc cho gia chủ. Quả phật thủ, bưởi vàng sẽ được đặt ở chính giữa nải chuối, còn những quả khác sẽ được xếp xung quanh mâm ngũ quả sao cho hài hòa, cân đối về màu sắc, hợp phong thủy.
Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Trung
Miền Trung không có cách trang trí riêng biệt. Vì không có sự quy định rõ ràng, cách bày mâm ngũ quả ngày Tết của người miền Trung khá đơn giản. Người ta thường để những quả to, nặng ở dưới cùng và những loại quả nhỏ được xếp ở trên sao cho mâm quả cân đối và đẹp mắt.
Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam
Cách bày biện mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam cầu kỳ hơn, đòi hỏi sự hài hòa về màu sắc và tính cân đối. Người miền Nam thường xếp những loại quả to, nặng và xanh ở phía dưới, những quả nhỏ và chín để ở lớp trên. Đặc biệt, cần phải trang hoàng mâm ngũ quả sao cho giống ngọn tháp, cặp dưa hấu được đặt riêng ở 2 bên mâm ngũ quả.
Vừa rồi là một số thông tin về cách bày mâm ngũ quả ngày Tết ở cả 3 miền Bắc Trung Nam. Hi vọng qua bài viết trên, bạn đã hiểu thêm ý nghĩa của phong tục này và có những kiến thức hay về mâm ngũ quả. Replus chúc bạn chuẩn bị được mâm ngũ quả thật đẹp, chúc cho năm mới của bạn và gia đình tràn đầy hạnh phúc và bình an.
Nhà biên tập và quản lý đội ngũ sản xuất nội dung tại Replus.
Với hơn 05 năm kinh nghiệm tư vấn và biên tập nội dung sâu rộng trong lĩnh vực dịch vụ pháp lý và cho thuê văn phòng. Chia sẻ thông tin giá trị đến khách hàng, đối tác và thu hút hàng triệu lượt xem.
